Wigilia Bożego Narodzenia - Obiektyw.info

Uwaga! Ciasteczka!

Obiektyw.info stosuje pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.

Wigilia Bożego Narodzenia

22 grudzień 2016

Słowo wigilia pochodzi od łacińskiego „vigilia”, co oznacza straż albo czuwanie.

 

      Któż z nas nie pamięta wspaniałych chwil z dzieciństwa, kiedy to w ten jedyny w roku dzień, wyglądaliśmy pierwszej gwiazdki na niebie, ubieraliśmy choinkę, siedliśmy do wspólnej kolacji i z niecierpliwością oczekiwaliśmy na prezenty. Później kolędy, pasterka i święta. Po latach już we własnym życiu, staramy się to powtarzać i przekazywać tą piękną tradycję dalej następnym pokoleniom. Coraz częściej jednak zapominamy o podstawowym przesłaniu jakie niesie z sobą ta tradycja, a coraz więcej jest niezrozumiałych uproszczeń , przekłamań i wszechobecnej komercji. Wigilia w Polsce zawsze była dniem szczególnym, w którym staramy się być lepszymi niż na co dzień i  chcemy być w gronie najbliższych osób. Dobrze jest jednak wiedzieć nieco więcej o genezie i  historii Świąt Bożego Narodzenia, w tym wigilii, która wprowadza nas w ten szczególny świąteczny nastrój. 

 

         Słowo wigilia pochodzi od łacińskiego „vigilia”, co oznacza straż albo czuwanie. W tradycji chrześcijańskiej oznacza dzień przed Świętami Bożego Narodzenia. Początki tej tradycji sięgają starorzymskich saturaliów obchodzonych w okresie od 17 do 24 grudnia, ku czci boga Saturna. Większość symboli związanych z wigilią i Świętami Bożego Narodzenia, w tym choinka, jemioła, podarunki, itp., przetrwało od tamtych czasów do dziś, dzięki konsekracji wierzeń. Religia chrześcijańska od samego początku swego istnienia starała się odciąć od Saturalii i innych „konkurencyjnych świąt” , ale dopiero w IV wieku kościół katolicki postanowił, że 25 grudzień będzie oficjalnym dniem narodzenia Chrystusa, chociaż wcześniej obchodzono ten dzień 6 stycznia, a sprawa dokładnej daty urodzenia nie jest jasna do dnia dzisiejszego. Prawdziwe „wyciszenie” tych starych pogańskich tradycji nastąpiło dopiero w okresie Odrodzenia. Wigilia, w zależności od okresu i miejsca, była zwana wilią, postnikiem, bożym obiadem, godami lub kutią. W kościele katolickim obchodzona jest w dniu 24.12, greko-katolickim i prawosławnym 6.01, natomiast ormiańskim 5.01. Od wielu lat wigilię rozpoczynano od pojawienia się pierwszej gwiazdy, co związane jest z symboliką Gwiazdy Betlejemskiej, oznaczającej narodzenie Chrystusa.

          Kolacja wigilijna w tradycji czysto polskiej zwykle jest rozpoczynana łamaniem się opłatkiem, życzeniami, modlitwą, a także czytaniem fragmentu Ewangelii Św. Mateusza lub Łukasza. Składane sobie życzenia mają w ten dzień znaczenie szczególne i najczęściej wierzymy, że spełnią się one w nadchodzącym roku. Stół wigilijny powinien być wyścielony białym obrusem, pod którym znajduje się wiązka siana, a jedno miejsce z zastawą powinno być wolne dla nieprzewidzianego gościa (wcześniej ducha przodków). Tradycja potraw wigilijnych wywodzi się także z pogańskich obrzędów, w których dominowały potrawy z płodów ziemi, w tym ziaren zbóż, maku, miodu, grzybów. Potrawom przypisywano specjalne znaczenie. Ziarno było symbolem mocy i plenności i miało zapewniać domowi pomyślność, mak zapewniał płodność, miód – przychylność sił nadprzyrodzonych, groch z kapustą – urodzaj i ochronę przed chorobami, grzyby ułatwiały kontakt ze światem zmarłych, ryby, w tym szczególnie karpie przypominały symbol jakimi oznaczali się pierwsi chrześcijanie, a także przypominały o chrzcie, zmartwychwstaniu i nieśmiertelności.   Często te obrzędy w minionych okresach dotyczyły również styp pogrzebowych. Dzisiejsze stoły wigilijne powinny być zastawione 12 różnymi bezmięsnymi potrawami, w tym barszcz z uszkami, biały żur, zupa grzybowa lub owocowa, karp w najróżniejszych wariantach, kapusta z grochem, pierogi z kapustą, paszteciki z grzybami, kluski z makiem, kompot z suszonych owoców, kulebiak czy kutia. Tradycją jest aby spróbować wszystkich potraw, tak aby ich nie zabrakło w następnym roku i co ma zapewnić szczęście na cały rok. Ważnym obyczajem obowiązującym w tym dniu jest wiara w jego magiczną moc. Staramy się wówczas być lepszymi niż codziennie, nie kłócić się i okazywać wzajemną życzliwość, a nawet rozmawiać ze zwierzętami, gdyż czasami wierzymy, że one w tym dniu posiadają dar ludzkiej mowy.            Opłatek (łac. Oblatum – dar ofiarny) jest tradycją  polską, czasami spotykaną tylko na Litwie. Jest symbolem pojednania i przebaczenia oraz znakiem przyjaźni i miłości. Dawniej na wsiach dzielono się nim także ze zwierzętami i karmiono ich potrawami z wigilijnego stołu. Czasami wprowadzano krowy i konie do izby gdzie miała miejsce wieczerza wigilijna lub wykładano potrawy przed dom dla dzikich zwierząt. We wschodniej części Polski przed wieczerzą biesiadnicy odwiedzają groby swoich bliskich. Po kolacji najczęściej są wręczane prezenty obowiązkowo znajdujące się pod choinką. Czasami wręcza je dzieciom Dzieciątko lub Święty Mikołaj, który w zależności od regionu i okresu czasu zwany był Gwiazdorem lub Dziadkiem Mrozem. Dzieci otrzymując prezenty powinny zadeklarować nieskazitelne zachowanie w całym minionym roku, zadeklamować jakiś wierszyk, a czasami pokazać niezniszczoną zabawką otrzymaną od Mikołaja rok wcześniej. Piękną tradycją towarzyszącą wigilii jest wspólne śpiewanie kolęd – pieśni opisujących narodziny Chrystusa. Niestety ale ta tradycja mimo kilkuset istniejących w Polsce kolęd, coraz częściej jest ograniczana do kilku najbardziej popularnych, lub zamieniana na wyłączne odsłuchiwanie nagrań. Przed laty biesiadników odwiedzali poprzebierani kolędnicy, którzy chodzili z żywymi zwierzętami i maszkarami (kozą, wężem lub gwiazdą) i byli nieodłącznym elementem wieczoru wigilijnego. Odwiedzając kolejne domy, śpiewali kolędy i składali życzenia. Potem dostawali datek za życzenia – kolędę, która warunkowała spełnienie się życzeń, a w domu zostawiali gałązkę iglastego drzewa. Ta gałązka, leżała później w honorowym miejscu przez cały rok. Wigilia zwykle kończona jest uczestnictwem na Pasterce – specjalnej uroczystej mszy rozpoczynającej się o północy z 24 na 25.12, upamiętniającej modlitwę pasterzy zmierzających do Betlejem.

     Szkoda tylko, że niektóre elementy tej pięknej wigilijnej tradycji staramy się upraszczać lub po prostu zmieniać i np. zamiast ciepłych, płynących od serca prostych życzeń, wysyłamy do siebie dziwaczne rymowanki za pomocą chłodnych SMS-ów lub maili. Ale tak to już jest, że młode pokolenia próbują  się alienować z wiekowych tradycji pielęgnowanych przez swoich przodków.

 

Mirosław Bohdan

 

Dodaj komentarz

Tu wpisz imię lub nick (obowiązkowe)

Kod antyspamowy Kod literowo-cyfrowy. Wpisz go do pola poniżej. Jeśli jest nieczytelny, naciśnij przycisk "Odśwież"
Odśwież

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu. Maksymalna długość komentarza to 2000 znaków.
Jeśli zauważyłeś komentarz niezgodny z regulaminem - kliknij przycisk "Zgłoś administratorowi".

Komentarze  

0 # Paweł 2016-12-30 13:08
Skoro mowa o kultywowaniu polskiej/słowiańskiej tradycji to pod tym linkiem znalazłem świetną inicjatywę:
http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,21183073,we-wroclawiu-powstanie-swiatynia-poganska-to-pierwszy-taki.html#Czolka3Img
-jeśli to "wypali" (tzn. jeśli katolicy tego nie spalą, by zatrzeć ślady naszej historii), to będziemy mogli dowiedzieć się skąd te wszystkie nasze tradycje, skąd niektóre potrawy (np.) na stole wigilijnym itd.. Życzę im powodzenia.
Odpowiedz | Odpowiedz z cytatem | Zacytuj komentarz | Zgłoś administratorowi
+2 # Miś 2016-12-22 18:55
Nic dodać nic ująć. Amen
Odpowiedz | Odpowiedz z cytatem | Zacytuj komentarz | Zgłoś administratorowi
Top